Aanmelden
Thema: (Contra-)Reformatie

De veranderingen in de eerste helft van de zestiende eeuw in Midden- en West-Europa en de (godsdienstige) gevolgen daarvan.
Tiende editie, zes lezingen, vier verschillende inleiders.

In de eerste helft van de zestiende eeuw doen zich grote veranderingen voor in grote delen van Europa, zowel op godsdienstig, economisch, maatschappelijk als sociaal terrein. Hoewel deze ontwikkelingen niet los van elkaar zijn te zien, spelen de godsdienstige veranderingen in deze lezingencyclus uiteraard een betekenisvolle rol. Niet voor niets valt de keuze dit jaar op deze periode: het is immers 500 jaar geleden dat Luther zijn 95 stellingen op de deur van de kerk te Wittenberg spijkerde en daarmee, onbedoeld, de Reformatie in gang zette. Het was helemaal niet zijn bedoeling te komen tot een afscheiding van de katholieke kerk. Het ging hem erom fouten die in de loop der eeuwen in de leer en de beleving waren geslopen recht te zetten. Hij zette echter een ontwikkeling in gang die onomkeerbaar bleek te zijn. Nu waren er al eerder pogingen gedaan om misstanden in de kerk aan de kaak te stellen, bijvoorbeeld door Johannes Hus, maar steeds had de kerk, geholpen door de vorsten, kans gezien protesten de kop in te drukken. Om welke redenen het nu niet meer lukte en er een splitsing volgde tussen de gevestigde leer, nu bekend als het katholicisme, en het protestantisme, zal in deze inleidingen uit de doeken worden gedaan. Naast Luther waren er nog andere hervormers actief, zoals Calvijn en Zwingli. Ook aan hun opvattingen zal aandacht worden besteed. Een vaak onderbelicht aspect vormen de vrouwen van de hervormers. Wat was hun rol en hadden zij ook invloed op de godsdienstige veranderingen?

Een minder fraai gevolg van de hervorming zijn de beeldenstormen. Het betreft hier vernieling op grote schaal van religieuze kunst, waaronder heiligenbeelden. Hoewel veroordeeld door de hervormers hebben die zich ruim een eeuw lang voorgedaan. In ons land vond de meest ingrijpende Beeldenstorm plaats in 1566. Op de oorzaken en de gevolgen daarvan zal nader worden ingegaan. Een niet onbelangrijke rol speelt ook de kerkmuziek. Volgens Luther, van oorsprong een strenge Augustijner monnik, hoorden theologie en muziek onlosmakelijk bij elkaar. Vanuit deze zienswijze begon hij godsdienstige liederen te componeren in de Duitse taal. Zijn liederen en die van zijn vele navolgers staan bekend onder de naam koraal. Binnen de katholieke kerk werd al voor de Reformatie nagedacht over noodzakelijke veranderingen. De Reformatie bracht dit in een stroomversnelling: de Contrareformatie. Wat hieronder allemaal is te verstaan en de rol die de Jezuïeten hierin speelden, komt voor het voetlicht. Natuurlijk ook de in het concilie van Trente ontwikkelde theorievorming en wat er in de praktijk van terechtkwam, mede ten aanzien van de katholieke kerkmuziek.

Het hierboven toegelichte thema biedt stof voor de volgende inleidingen:

Vrijdag 6 oktober 2017
Inleider: Kees Janse
Titel: Globaal overzicht van de grote veranderingen in de eerste helft van de zestiende eeuw in West- en Midden-Europa

Vrijdag 20 oktober 2017
Inleider: Jan Plugboer
Titel: Leven en werk van Maarten Luther

Vrijdag 3 november 2017
Inleider: Joke Rijnoudt
Titel: Leven en werk van Johannes Calvijn
Vrouwen van de Reformatie

Vrijdag 17 november 2017
Inleider: George Koopmans
Titel: Oorzaken en gevolgen van beeldenstormen

Vrijdag 24 november 2017
Inleider: Kees Janse
Titel: Contrareformatie of katholieke restauratie

Vrijdag 15 december 2017
Inleider: George Koopmans
Titel: Kerkmuziek in de tijd van de Reformatie en Contrareformatie evenals de doorwerking daarvan

Excursie

Bij voldoende deelname volgt er een excursie op vrijdag 1 december 2017. Bezocht wordt dan de Dom te Utrecht waar nog duidelijke sporen zijn te vinden van de Beeldenstorm van 7 maart 1580. Na de lunch gaan we naar de expositie over Maarten Luther in museum Het Catharijneconvent, eveneens te Utrecht.

Data: vrijdagmiddagen 6 en 20 oktober,
3, 17 en 24 november, 15 december 2017
Tijd: 15 – 17 uur
Plaats: Parochiecentrum Dorpsstraat 113
1901 EK Castricum
Bijdrage: € 20